İbrahim Hakkı Erzurumı

on sekizinci yüzyıl Osmanlı alimi ve büyük veli. İsmi, İbrahim Hakkı'dır. 1703 (H.1115) tarihinde Erzurum'un Hasankale kasabasında doğdu. Babası Osman Efendi olup, evliyadan bir zattı. Annesi Hanife Hatun da Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) soyundandır. 1781 (H.1195) tarihinde Siirt'in Tillo kasabasında vefat etti.

Küçük yaşta annesini kaybeden İbrahimHakkı,ilk tahsilini babasından gördü. Tefsir, hadis, fıkıh gibi zahiri ilim dallarında yetişti. Baba dostu Molla MuhammedSıhrani'den astronomi, matematik ve fen bilgilerini öğrendi. Tillo'daki ilim ve feyz kaynağı Kadiriyye tarikatı büyüklerinden İsmail Fakirullah'ın manevi terbiyesine girip iltifat ve ihsanlarına kavuştu.

İbrahimHakkı, babası vefat edince hocasının emriyle Erzurum'a gitti. Amcalarının da teşvikleriyle sekiz sene ilim tahsil etti. Erzurum müftisi Hazık Muhammed'den okudu. Yirmi beş yaşında tahsilini tamamlayıp muhabbet ateşiyle yandığı hocası İsmail Fakirullah'ın huzuruna döndü.

Tillo'da hocasının büyük oğlu AbdülkadirEfendinin kızı Fatma Azize Hanımefendi ile evlendi. Tillo'da on beş sene hocasına hizmet ile şereflenip icazet aldı.

1738'de Hicaz'a gidip hac yaptı. 1752'de İstanbul'a gitti.Sultan Birinci Mahmud Han tarafından davet edildi. Saray kütüphanesinde çalışmalar yaptı. Bir sene sonra talebe yetiştirmek içinAbdurrahman Gazi Dergahına tayin edilerekErzurum'a geldi. 1755 senesinde tekrar İstanbul'a gitti.Sarayda divan katibi Ali Efendi başta olmak üzere pekçok kimselerle dost oldu. Sultan Üçüncü Mustafa Han zamanında da Abdurrahman Gazi Dergahının beratı yenilendi.

İbrahim Hakkı hazretleri, 1764 tarihinden sonra hocası İsmail Fakirullah'ın dergahına yerleşip vefatına kadar talebe yetiştirmek ve eser yazmakla meşgul oldu. Ömrünün sonlarında vasiyetnamesini yazdı. Sık sık hastalanması sebebiyle bizzat kendisi kitap yazmak ile uğraşamıyordu. Ancak yazdırmak suretiyle kalan ömrünü bereketlendirmek istediğinden, oğulları katipliğini yaptılar. 1781 senesinde Siirt'in Tillo kasabasında vefat etti.Hocası İsmail Fakirullah'ın yanına defnedildi. Kabri ziyaret mahallidir.

İbrahim Hakkı hazretleri tefsir, hadis, fıkıh gibi nakli ilimler yanında akli ilimlerde de zamanın bir tanesiydi. Biyoloji, fizik, kimya, matematik ve astronomiye kadar, devrindeki bütün ilimlerle meşgul olmuş, ayın hareketlerini incelemiş, arz küresinin enlem ve boylamlarını belirtmiştir. Canlılar hakkında çeşitli teoriler ileri süren Fransız doktoru Lamarc, İngiliz Ch. Darwin, Hollandalı Hügo de Vires gibi batılı ilim adamlarından çok önce canlıların yapısında, en basitinden en mükemmeli olan insana doğru düzgün bir tekamül bulunduğunu, misaller vererek yazmış, bunun nevlerin (türlerin) değişmesi demek olmadığını da bildirmiştir. Bu konuyu ele alırken tekamülde, arada görülen belli noktaları, hususi özellikleri ve herbirinin hudutlarını tesbit etmiş, canlıların hepsinin ayrı ayrı türler halinde yaratıldığını ayrıca belirtmiştir.

Hayatında hiçbir zaman okumayı ve okutmayı elden bırakmamış, ideal insan tipi olarak arif insanı göstermiştir. Kendisi de bu ölçü içinde kalmıştır.

İbrahim Hakkı hazretlerinin hikmetli sözlerinden bazıları şunlardır:

"Dil küçüktür, cürümü büyüktür."

"Kalp bir reistir. Eğer o temiz olursa, maiyeti, bütün organlar ona itaat ederek temiz olurlar."

"Bilmiyorum demek ilmin yarısıdır."

"Güzel sözler, güleç yüzler, tatlı diller gönüllerde azizdir."

"İnsanın başına bela getiren üç şey vardır: Şakalaşmak, Alay etmek, saçma ve beyhude konuşmak."

"Konuşma insanın terazisidir. Fazlası ziyan, azı vakardır."

"Dilini tutmayan gerçek imanı bulamaz."

İbrahim Hakkı hazretleri aynı zamanda hak aşığı şair bir zat olup hikmetli şiirler söylemiştir.

Onun şiirlerinden:

Ebu Cehl'in sohbeti nar-ı Cehennem'den beterHakkı! Hakk'ı dilde bul sen, ol sana devlet yeter

Hak şerleri hayr eyler,Zannetme ki gayr eyler,Arif anı seyr eyler,Mevla görelim neyler,Neylerse güzel eyler.

Eserleri:

1) Tecvid Kitabı: İlk yazdığı eseridir.

2) Tertib-ül-Ulum.

3)Divan (İlahiname):Eserinde bir yılın günleri sayısınca gazel yazmıştır.

4) Marifetname: Hasankale'deyken yazmaya başlamış, 1756 senesinde tamamlamıştır. Kainatın yaratılışını, bu yaratmanın dayandığı incelikleri, alimleri birinci ana bölümde; tıp ilmini ve insan vücudunu ikinci ana bölümde; insanın insan olarak ne yapması gerektiğini ve onun yücelmesini üçüncü anabölümde; adab-ı muaşereti son bölümde işlemiştir. Eserin çeşitli yer ve zamanlarda baskıları yapılmış, Farsça ve Fransızcaya tercüme edilmiştir.

5) İrfaniyye: Farsça olup bir hadis-i şerif açıklanmaktadır.

6) İnsaniyye: Arapça olup içinde hocası Fakirullah için yazdığı sekiz kaside mevcuttur.Tasavvuf ilmi anlatılmaktadır.

7)Mecmu'at-ül-Me'ani, 8) Lübb-ül-Ulum, 9)Vuslatname, 10)Türkçe-Arapça-Farsça sözlük. 11) Seadetname, 12) Vaslname, 13) Şükürname, 14)Meşarik, 15) Sefine-i Nuh, 16) Kenz-ül-Fütuh, 17)Definet-ür-Ruh 18. Ruh-üş-Şüyuh, 19) Ülfet-ül-Enam, 20) Mahzen-ül-Esrar ve diğerleridir.


03 Mayıs 2014, 14:07
1097 kez okundu

İbrahim Hakkı Erzurumı Benzer Başlıklar

nedir-tr nedir sitesinde günlük ve güncel kelimelerin açıklamaları ve anlamı Nedir olarak bulunuyor. ayrıca tüm kelimelerin anlamlamına bakmak için sözlük sayfamızdan bakabilirsiniz

Yörükler | Yörünge | İş | İş Bankası | İş Bölümü |