Kaçarlar

Türkistan, Azerbaycan, İran ve Anadolu'da yaşayan Türkmen kabilesi ve İran'da (1796-1925) tarihlerinde iktidar olmuş hanedan. Kaçar adı, Türkçe kaçmak kelimesinden türetilmiştir.

Moğollar (1206-1320) devrinden beri Hazar Denizi kıyılarında otururlardı. İlhanlılardan Hülagu Hanın (1256-1264), Alamut Batınilerine ve Suriye'ye karşı giriştiği seferlere katılan Kaçarlar; Irak, Suriye veAnadolu'ya kadar yayıldılar. İlhanlı Devleti yıkıldığı zaman, Suriye hududuna yerleştiler. Timur Han Suriye'yi ele geçirince, onları esas vatanları olan Türkistan'a yolladı. On altıncı yüzyılın başında kurulan Safevi Devleti (1502-1732) kurucusu Şah İsmail'i (1502-1524) destekleyen Kaçarlar; bu devirde vezirlik, başkumandanlık, beylerbeylik dahil devlet kademelerinde vazife aldılar. Safevilerin yıkılmasıyla, 18. yüzyılda Afşarlar (1736-1749) ile mücadele ettiler. Afşarlı Nadir Şaha (1736-1747) düşmanca davranan Kaçarlar, Kuzey İran üzerinden Azerbaycan'a yayıldılar. Kaçarlı Mehmed Ağanın Azerbaycan valiliği sırasında İran'daki hakimiyetleri kuvvetlendi. Zendlere(1749-1796) karşı 1779'da Şiraz'da Zafer kazanan Mehmed Ağa, İsfehan bölgesini alarak, şahlığını ilan etti. 1796'da Zendlerin hakimiyetine son veren Mehmed Ağa, İran'ı bütünüyle zaptetti.

Böylece 1796'da kurulan Kaçar Devleti, Ruslarla mücadele edip, 19. yüzyılda Avrupa devletleriyle diplomatik münasebetler kurdu. Feth Ali Şah (1797-1834) devrinde Fransa ve İngiltere'ninn yanına çekilmek istenen İran'daki Kaçar Devleti, Çarlık Rusyasının Rint Okyanusuna inme politikasına karşı ordusunu kuvvetlendirerek, Avrupa'dan teknik eleman, silah ve malzeme getirtti. Feth Ali Şah İran-Rus Harbi (1826-1828) sonunda imzalanan Türkmençay Antlaşması ileİran, Kafkaslar havalisindeki haklarını Rusya'ya vererek, Hazar Denizindeki Rus hakimiyetini kabul etti. Muhammed Şah (1834-1848) devrinde, Kuzey İran'da Acem asıllı Elbab Ali Muhammed'in talebesi İslam düşmanı Behaullah'ın kurduğu"Behailik" ortaya çıktı. Behailer Kaçarlı iktidarını tehdid edip, isyanlar çıkardı. Nasireddin Şah (1848-1896) Behaileri kılıçtan geçirdi ise de bir fedai tarafından öldürüldü. Doğu'nun fethedilmesi için Afganistan ve Herat'taki mücadeleler, Hindistan'daki Gürganiyye Devleti (1526-1858)nin İngilizler tarafından yıkılmasına kadar devam etti.

Rusya, İngiltere ve Fransa'nın İran bölgesindeki rekabeti, Kaçarlar Devleti üzerinde Avrupa devletlerinin iktisadi hakimiyetini arttırdı. Muzaffereddin Şah (1896-1907) devrinde liberalizm ve meşrutiyet verilmesini isteyenlerin hareketleri karşısında, 1 Ocak 1907'de Meclis-i Şura-yi Milli açıldı. Muzaffereddin Şahtan sonra tahta geçen Muhammed Ali Şah (1907-1909) Meşrutiyet Anayasasını ilan etmesine rağmen, tatbik ettirmemesi üzerine, Azerbaycan ve diğer eyaletlerde Kaçarlı Hanedanına karşı, silahlı mücadeleler ile isyanlar başladı. Muhammed Ali Şahın Rus ve İngiliz kontrolündeki iktidarına ihtilalciler son verince, yerine oğlu Ahmed Şah (1909-1925) geçti. Birinci Dünya Harbinde tarafsız kalan Kaçarlar Hanedanının ülkesi, Ruslar ve İngilizler tarafından muharebe alanı olarak kullanılıp, buradan Osmanlı Devletine saldırılar tertiplendi. Harp sonrasında İran'da mahalli isyanlar ve ayrılma taraftarı hareketler gelişti. Bolşevik Rus orduları Kuzey İran'a girdi. İngilizler Ahmed Şahı 1923'te Londra'ya götürünce yerine saltanat naibi ve ordu başkumandanı Ali Rıza Han vekalet etti. 1924'te İran Milli Meclisini elde eden Ali Rıza Han, 1925'te kanlı bir darbe yaparak Kaçarlar Hanedanına son verip, Pehlevi hükumetini (1925-1979) kurdu. Pehlevi hükumeti devrinde Kaçarlar Hanedanından ve kabilesinden birçok devlet adamına vazife verildi.

Kaçarlar bugün Türkistan, Azerbaycan ve kalabalık bir şekilde Esterabat dahil İran'da yaşamaktadır.


02 Mayıs 2014, 22:30
1473 kez okundu

Kaçarlar Benzer Başlıklar

nedir-tr nedir sitesinde günlük ve güncel kelimelerin açıklamaları ve anlamı Nedir olarak bulunuyor. ayrıca tüm kelimelerin anlamlamına bakmak için sözlük sayfamızdan bakabilirsiniz

Tetrasiklin | Tevazu | Tevekkül | Tevessül | Tevfik Fikret |