Hüseyin Vaiz-i Kaşifı

Timuroğulları hükümdarlarından Sultan Hüseyin Baykara zamanında Herat'ta yetişen Hanefi mezhebi fıkıh alimlerinden ve evliyanın büyüklerinden. İsmi, Hüseyn bin Ali, lakabı Kemaleddin'dir. Kaşifi, Vaiz-i Hirevi Veli gibi isimlerle şöhret bulmuştur. Reşehat-ı Ayn'ül Hayat kitabının müellifi Ali Hirevi'nin babasıdır. Doğum tarihi bilinmemektedir. Horasan'da bulunan Sebzevar veya Beyhak beldelerinden birinde doğdu. 1505 (H.910)'te Herat'ta vefat etti.

Çocukluğundan itibaren ilim tahsiline yönelenVaiz-i Kaşifi, zamanın alimlerinden din ve zamanın fen bilgilerini öğrendi.Gençliğinin bir kısmını doğum yerinde geçirdi. Daha sonra Nişabur ve Meşhed'e gitti. Tefsir, hadis, fıkıh ve edebiyat ilimleri ile tasavvufta zamanın önde gelen büyüklerinden oldu. Herat'a gitti.SultanHüseyinBaykara'nın iltifat ve ihsanlarına kavuştu. ŞairAli Şir Nevai ile görüşüp, ondan teşvik gördü.Herat'ta çok tesirli vaz ve nasihatlerde bulundu. Kaşifi mahlasıyla çok güzel Farsça şiirler yazdı. Herat'ta bulunduğu sırada vaz ve nasihatlerine devam etti. Ayrıca çeşitli ilimlere dair pekçok kıymetli eserler yazdı. Kaynaklarda hayatı hakkında geniş malumat bulunmayan Hüseyin Vaiz-i Kaşifi, bazı eserlerinde Ehl-i beyte karşı olan sevgisini izhar ettiği için, çekemeyenleri tarafından Şiilikle itham edilmişse de,Ali ŞirNevai ile olan arkadaşlığı ve Nefehat-ül-Üns müellifi Molla Cami ile olan yakınlığı bu ithamların yersiz olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca Ali Hirevi, Reşehat-ı Ayn'ül-Hayat adlı eserinde babasının Ahrariyye yoluna olan bağlılığını bildirmektedir.Alim ve fazilet sahibi bir zat olduğu aşikar olan HüseyinVaiz-i Kaşifi,kimsenin aybını araştırmaz ve su-i zanda bulunmazdı.

Eserleri:

1. Mevahib-i Aliyye:Kur'an-ı kerimin kısa bir tefsiridir. Ali ŞirNevai'nin adına ithafen yazdığı bu eserine Tefsir-i Hüseyni de denilmektedir. İsmail Ferruh Kırimi tarafından Mevakıb İsmiyle Türkçeye tercüme edilmiştir. Ayrıca Muhammed binİdris-i Bitlisi başka bir tercümesini yapmıştır.Urdu ve Peştu diline tercümeleri de vardır.

2. Ahlak-ı Muhsini: Ahlakla ilgili bir eser olup,HüseyinBaykara'nın oğlu Ebü'l-Mühsin'e takdim edilmek üzere hazırlanmıştır. Enis-ül-Arifin adıyla da 1566 (H.974) senesinde Azmi tarafından Türçeye tercüme edilmiştir.

3. Er-Risalet-ül-Aliyye fil-Ehadis-in-Nebeviyye: Peygamber efendimizin kırk hadis-i şerifinin toplandığı bir hadis kitabı üzerine yazdığı sekiz bölümlük şerhidir. Kemaleddin Muhammed Taşköprüzade tarafından Sultan Birinci Ahmed Hana takdim edilmek üzere Türkçeye tercüme edilmiştir.

4. Ravdat-üş-Şüheda: Farsça yazılan bu eserinde Ehl-i beytin üstünlüklerini anlatmıştır. Fuzuli tarafından Hadikat-üs-Süeda adıyla Türkçeye telifi bir tercümesi yapılmıştır. Urduca ve Hintçeye tercüme edilmiştir.

5. Envar-ü-Süheyli: Ebü'l-Meali Nasrullah tarafından Farsçaya tercüme edilen Kelile ve Dimne'nin yeni bir şeklidir.Humayunname adıyla Ali Çelebi tarafından Osmanlıcaya çevrilmiş olup, Avrupa'da meşhurdur. Eserin Fransızcaya tercümesi La Fontaine Hikayelerine kaynaklık etmiştir. İngilizceye de tercüme edilmiştir.

6. Cevahir-ü-Tefsir li-Tuhfet-il-Emir: Ali Şir Nevai'nin isteği üzerine yazmaya başladığı Farsça Kur'an-ı kerim tefsiridir. Vaiz-i Kaşifi bu eserini dört cilt olarak yazmayı planlamış, ancak birinci cildini tamamlayabilmiştir.

7. Risale-i Hatemiyye: Hüseyin Baykara için Farsça yazılan bu eserin konusu Hatem-i Tai'nin menkıbeleridir.

8. Lübab-ı Ma'nevi fi İntihab-ı Mesnevi:Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Mesnevi'sinden seçtiği şiir mecmuasıdır. Lübb-i Lübab-ı Ma'nevi adlı ikinci mecmuası ise Mesnevi'nin değişik düzenlemesidir.

9. Fütüvvetnamey-i Sultani:Vaiz-i Kaşifi'nin en kıymetli kitaplarından biridir. Akıcı bir dille yazılmış olan bu eser, fütüvvet konusunda yazılanların en önemlisi ve en genişidir.Vaiz-i Kaşifi bu eserinde önceki nesillerden gelen ve kitaplarda bulunmayan Fityan konusundaki bilgileri toplamıştır. Bu husustaki önemli yazılı kaynaklardan istifade etmiştir.İran'ın ortaçağ tarihine ait bazı noktaları, fityan ve bunun içtimai organizasyonu tam olarak bildirilmiştir. (Bkz. Fütüvvet)

10.Mahzen-ül-İnşa: Hitabet ve yazışma ile ilgili bir eserdir.Sultan HüseyinBaykara ve Ali Şir Nevai için yazılmıştır.

11. Esrar-ı Kasımi, 12.Tuhfet-üs-Salat, 13. Sebat-ül-Kaşife, 14. Fadl-üs-Salat ale'n-Nebiyyi, 15. Feyz-ün-Neval fi Beyan-iz-Zeval, 16. Mir'at-üs-Safa, 17. Matla-ul-Envar, 18. Divan-ı Kaşifi, 19. Menakıb-ül-Evliya, 20. Mecalis-ül-Vaiz.


02 Mayıs 2014, 22:22
1138 kez okundu

Hüseyin Vaiz-i Kaşifı Benzer Başlıklar

nedir-tr nedir sitesinde günlük ve güncel kelimelerin açıklamaları ve anlamı Nedir olarak bulunuyor. ayrıca tüm kelimelerin anlamlamına bakmak için sözlük sayfamızdan bakabilirsiniz

Samsa Çavuş | Samsun | Samuelson, Paul Anthony | Samur (martes Zibellina) | Sami Efendi (yorganizade) |