Dulkadiroğulları

on dördüncü asırdan 16. asrın ilk yarılarına kadar Anadolu tarihinde mühim rol oynayan Oğuzların Bozok koluna bağlı bir Türkmen hanedanı. Anadolu'ya Hasan Dulkadir adlı bir beyin idaresinde gelen ve Dulkadirli Beyliğinin çekirdeğini meydana getiren bu ilk grubun Maraş ve Elbistan arasındaki yaylalık bölgeye yerleştikleri ve daha sonra geniş bir alana yayıldıkları anlaşılmaktadır.

Beyliğin kurucusu Zeyneddin Karaca Bey, Eratna Beyin elinden Elbistan'ı aldıktan sonra Memluk Sultanı Melik Nasır Muhammed'den naiplik menşurunu almaya muvaffak oldu. Karaca Bey zaman zaman Memluk sultanlarına itaat etti ise de, bazan onlara cephe alarak Halep şehrini tehdid etti. Bu arada Çukurova'daki Sis Ermenilerine ağır darbeler indirdi. 1346'da Gabon Kalesini ele geçirdi. Bu başarılarına güvenen Karaca Bey, Melik üz-Zahir ünvanıyle 1348 yılında hükümdarlığını ilan etti. Ancak Memluk Devletine isyan eden Halep Valisi Bayboğa'yı Sultan'a teslim etmemesi üzerine yakalanarak 1353'te Kahire'de 83 yaşlarındayken öldürüldü. Orhan Gazi ile çağdaştır.

Karaca Bey'den sonra oğlu Halil Bey, Memlukler tarafından Elbistan valiliğine tayin edildi. Halil Bey derhal hudutlarını genişletmeye girişti ve Maraş, Malatya, Harput ve Amik taraflarını ele geçirdi. Memluk Sultanı Berkuk, devamlı üzerine akın yapan Halil Beyi ortadan kaldırabilmek için faaliyete geçti. Nihayet 1386 yılında Halil Bey bir suikast sonucu öldürüldü. Halil Bey fevkalade cesur ve kahraman bir beydi. Son derece cömert olması sebebiyle halk tarafından çok sevilir ve sayılırdı. Onun ölümü ile yerine küçük kardeşi Süli Bey geçti.

Süli Bey, Memluklere karşı başarılı geçen akınlarda bulundu. Sultan Berkuk onun emirliğini tasdik etmek zorunda kaldı. Fakat 1394'te Güney Doğu Anadolu'ya gelen Timur Hanı Suriye'nin fethine teşvik etti. Bunun üzerine Sultan Berkuk onu yok etmeye karar verdi. Bu sebeple Memluk kuvvetleri 1396 Martında Süli'yi ağır bir bozguna uğrattılar. Bununla da yetinmeyen Berkuk, bir suikast ile onu da öldürttü. Süli Beyin ölümü ile Halil Beyin oğlu Nasıreddin Mehmed Bey beyliğin başına geçti.

Mehmed Bey Memluk Devletiyle dost geçindi. Bu sırada Timur Han Elbistan ve Malatya'yı almıştı. Timur'a tazimlerini arz eden Mehmed Bey daha sonra Osmanlı tahtına geçen Sultan Çelebi Mehmed'le de dost geçindi. Buna mukabil Ramazanoğulları ile Karamanoğullarına karşı devamlı savaştı. Memlukler bu hizmetine karşılık ona Kayseri şehrini bıraktılar. Mehmed Bey 1443'te yetmiş yedi yaşında ölünceye kadar 45 yıl saltanat sürdü.

Mehmed Beyden sonra başa geçen oğlu Süleyman Bey, Osmanlılar ve Memlüklere kız vermek suretiyle akrabalık kurdu ve bu devletlerle olan dostluğunu sürdürerek beyliğinin varlığını korudu. 1454'te öldürüldü. Daha sonra beyliğin başına geçen Melik Arslan, kendisine karşı olan kardeşi Şah Budak'ın gönderdiği bir fedai tarafından öldürüldü. Memluk Sultanı Kayıt Bay'ın Şah Budak'ı Dulkadirli Beyi tayin etmesi Osmanlılarla aralarının bozulmasına sebeb oldu. Çünkü Fatih Sultan Mehmed Han, Süleyman Beyin oğlu Şahsuvar'ı bu mevkiye getirmişti. Şah Budak Mısır'a kaçtı. Osmanlıların himayesindeki Şahsuvar Bey ise Memluk ve Ramazanoğullarına karşı birçok başarılar kazandı ise de, Zamantı Kalesindeyken Memluk kuvvetleri tarafından esir alınarak Kahire'ye götürüldü ve orada öldürüldü (1472).

Memluk Sultanı Dulkadirli Beyliğine yeniden Şah Budak'ı gönderdi. Ancak bu defa da Osmanlıların desteğini sağlayan Alaüddevle Bozkurt Bey tarafından Beylikten uzaklaştırıldı. Şah Budak, 1492 yılında öldü. Alaüddevle Osmanlılarla dost geçindi. Akkoyunluların elinden Diyarbakır'ı aldı. Şah İsmail ile mücadeleye girişti ise de, 1507 yılında ağır bir yenilgiye uğradı. Daha sonra Osmanlılara karşı da cephe aldı. Dulkadirliler üzerine gönderilen Hadım Sinan Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Turna Dağı Savaşında onu yenerek ele geçirdi ve dört oğluyla beraber öldürüldü. Alaüddevle'nin yerine Şahsüvaroğlu Ali Bey tayin edildi. Ali Bey, Yavuz Sultan Selim'in yanında Mısır Harbine katıldı ve gösterdiği üstün gayretler üzerine padişah tarafından taltif edildi. Kanuni döneminde Şam Valisi Canberdi Gazali İsyanında Osmanlılara önemli hizmetlerde bulundu. Onun ölümü ile Dulkadirli toprakları tamamen Osmanlı Devletine katılarak bir beylerbeylik haline getirildi.

Dulkadiroğullarının siyasi durumları gözden geçirildiğinde, Osmanlı ve Memluk devletleri arasında bir tampon devlet durumunda oldukları göze çarpar. Bu itibarla kah bu, kah da öteki tarafa tabi olmuşlardır. 1399 yılına kadar, 62 yıl Memluklere tabi iken, bu tarihten itibaren Osmanlılara tabi olmuşlardır. Arada bir Mısır nüfuzuna geçmekle birlikte, Osmanlı tabiyetinden çıkmamışlardır. Hatta Osmanoğulları ile içli-dışlı Akraba olmuşlar ve padişahların ana tarafından hanedanlarını teşkil etmişlerdir. Son yedi yıl ise Osmanlı valisi durumunda geçmiştir. Dulkadiroğullarının en geniş zamanlarında şimdiki Maraş,Kayseri, Elazığ, Ayıntap, Malatya ve Adıyaman vilayetlerine yayıldıkları görülmektedir.

Dulkadiroğullarından Alaüddevle Bozkurt Bey, Maraş'ta Bektutiye Camii ve medresesiyle Kadirli, Bahçe, Antakya, Anteb, Bozok, Andırın, Kırşehir ve Elbistan'da cami, medrese, imaret, türbe ve zaviye gibi eserler yaptırmıştır. Bundan başka Dulkadiroğullarından Nasıreddin Mehmed Beye ait Kayseri'de Hatuniye Medresesi, Şahsuvaroğlu Ali Beyin Hacı Bektaş nahiyesinde Balım Sultan Türbesi, Ali Beyin oğlu Şahruh'un Sivas-Kayseri yolu üzerindeki türbesi bilinen eserlerdendir.

DULKADİROĞULLARI

Bey Oluş Tarihi

Zeyneddin Karaca Bey1339

Halil Bey1353

Süli Bey1386

Nasıreddin Mehmed Bey1398

Süleyman Bey1442

Melik Arslan Bey1454

Şah Budak Bey (ilk saltanatı)1465

Şahsuvar Bey1466

Şah Budak Bey (ikinci saltanatı)1472

Alaüddevle1479

Şahsuvaroğlu Ali Bey1515


02 Mayıs 2014, 20:57
2277 kez okundu

Dulkadiroğulları Benzer Başlıklar

nedir-tr nedir sitesinde günlük ve güncel kelimelerin açıklamaları ve anlamı Nedir olarak bulunuyor. ayrıca tüm kelimelerin anlamlamına bakmak için sözlük sayfamızdan bakabilirsiniz

Müstahzarlar | Müstakımzade (süleyman Sa'deddin Efendi) | Müsteşrik | Misvak | Misvak Ağacı (salvadora Persica) |