Denizli

İlin Kimliği

Yüzölçümü:11.874 km2

Nüfusu: 750.882

İlçeleri: Merkez, Acıpayam, Akköy, Babadağ, Baklan, Bekilli, Beyağaç,Bozkurt, Buldan, Çal, Çameli, Çardak, Çivril, Güney, Honaz, Kale, Sarayköy, Serinhisar, Tavas.

Pamukkalesi, horozu ve sularının bolluğu ile meşhur bir ilimiz. İl toprakları 28°30' ve 29°30' doğu boylamları ile 37°12' ve 38°12' kuzey enlemleri arasında kalır. Ege ve Akdeniz bölgeleri arasında bir geçit yeri durumundadır. İlin büyük kısmı Ege bölgesinde bulunur. Muğla, Aydın, Manisa, Uşak, Afyon ve Burdur illeri ile çevrilidir. Yüzölçümü 11.874 km2dir. Trafik kod numarası 20'dir.

İsminin Menşei

Denizli'nin suyu boldur. Yer yer pekçok güzel gölcükler görülür. Suları deniz suyuna benzediği için bu ile Denizli denmiştir. Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde "Kesir-i tülenha olmağula Denizli, denmiştir." diyor. Yani çok sulak olduğu için Denizli denmiştir. En doğru olan rivayet budur. Diğer bir rivayete göre Denizli'yi Türkmen boylarından Tonguzlu Beyi bir Türk şehri haline getirmiştir. Tonguzlu zamanla Dengiz, bilahare Denizli olmuştur. Eski ismi Laodikeia ve Tonguzlu'dur. Germiyanoğulları ise Tonguzluk demişlerdir.

Tarihi

Anadolu'nun diğer bölgeleri gibi Denizli de asırlar boyunca çeşitli istilalara uğramıştır. M.Ö. 2500 senesinde Luviler'in istilasına uğrayan Denizli, bilahare Hitit İmparatorluğunun toprağı olmuştur. Hititlerin yıkılışından sonra Frikya, sonra da Lidyalılarca ele geçirilmiştir. M.Ö. 6. asırda Persler işgal etmiş, M.Ö. 4. asırda Makedonya Kralı İskender, Anadolu ve İran'ı istila edince, Makedonya İmparatorluğuna dahil olmuştur. İskender'in ölümü ile imparatorluk parçalanmış, bu bölge Asya İmparatorluğu kısmında kalmıştır. Bilahare Bergama Krallığı bu bölgeyi ele geçirmiş, bu krallık M.Ö. 130'da Roma'nın nüfuzuna geçince, bölge Roma İmparatorluğu içinde kalmıştır. Roma İmparatorluğu M.S. 395'te ikiye bölününce, bu bölge Doğu Roma (Bizans)nın payına düşmüştür. Yedi ve onuncu asırlarda İslam orduları bu bölgeye pekçok akınlar düzenlemişlerdir.

1071 Malazgirt Zaferinden sonra Anadolu fatihi ve Türk Devletinin kurucusu Selçuklu Kutalmışoğlu Süleyman Şahın başkumandanlığındaki Türk Oğuz orduları bu bölgeyi fethetmişlerdir. 1110 senesinde Birinci Haçlı Seferinde Kommenoslar Denizli'yi geri aldılar. 1158 ve 1189'da Türkler yeniden bölgeye hakim oldular. Türklerle Bizanslılar arasında el değiştiren Denizli, 1206'da yeniden fethedilerek Konya'ya bağlandı. 1255'te Bizanslılar Denizli'yi geri aldılarsa da, birkaç sene kalabildiler. Denizli Beyleri, Ladik Beyleri ve İnançoğulları Beyliği, Germiyanoğlu Beyliğine bağlandı. 1300-1381 arasında İnançoğullarından dört Türkmen Beyi Denizli'de saltanat sürdü. İnançoğullarından önce Sahib-Ataoğulları, Denizli'yi Germiyanoğullarından almış, fakat kısa bir müddet sonra terk etmişlerdir.

1390'da Sultan Yıldırım Bayezid, Germiyan beyliği ile birlikte Denizli'yi Osmanlı topraklarına katmıştır. 1402 Ankara savaşından sonra Germiyanoğulları tekrar Denizli'ye hakim olmuşlarsa da, 1423'te Germiyan Beyliği ve Denizli tekrar Osmanlı toprağı olmuştur. 1423'ten bu yana hiçbir istilaya maruz kalmamıştır. Osmanlı devrinde merkezi Kütahya'da bulunan Anadolu Beylerbeyliğinin (eyaletinin) 14 sancağı (vilayeti)ndan biri olan Aydın'a bağlı kaza merkeziyken, kısa bir müddet sonra sancak olmuştur. Tanzimattan sonra da İzmir vilayetinin 6 sancağından biri olmuştur. Birinci Dünya Harbinden sonra Menderes Nehrinin sağ yanı Yunanlılara, sol tarafı İtalyanlara verildi. İtalyanlar bu bölgeyi işgal etmediler. Yunanlılar 5 Temmuz 1920'de Buldan kasabasına kadar geldiler. 4 Eylül 1922'de kaçarken çok sayıda Buldanlı'yı şehid ettiler. Denizli, Cumhuriyet devrinde il olmuştur.

Fiziki Yapı

Denizli çok engebelidir. Ege bölgesinin en yüksek dağları bu bölgede yer alır. Arazinin % 47'si dağlar, % 25'i plato ve yaylalar ve % 28'i ovalarla kaplıdır.

Dağlar: Denizli topraklarının yarıya yakın kısmı dağlarla kaplıdır. En yüksek dağları olan Honaz Dağı (2528 m) ve Akdağ (2300 m) zirveleri devamlı karla örtülüdür. Bu iki dağı Kazıkbel Geçidi birbirinden ayırır. Diğer dağları ise; Gölgeli Dağları (Eren Tepe 2420), Akkaya Tepe (2268 m), Kıraç Tepe (2446 m), Yalnızca Tepe (2030 m), Kartalkaya (1687 m).

Ovalar: Ovalar, Büyük Menderes Nehrine doğru basamak basamak inerler. Başlıca ovalar (Sarayköy)Büyük Menderes Ovası, Buldan Ovası, Tavas Ovası, Acıpayam Ovası, Çivril Ovası, Baklan Ovası, Kaklih Ovası, Hanbat Ovası ve Eskere Ovasıdır. 400 bin hektara yaklaşan bu ovalar çok bereketlidir. Başlıca vadiler ise Büyük Menderes, Çürüksu, Akçay ve Kelekçi vadisidir.

Başlıca yaylaları; Karayayla, Çameli Yaylası, Uzunpınar Yaylası, Yoran Yaylası, Sahman Yaylası, Süleymaniye Yaylası ve Kuyucak Yaylasıdır. Denizli'nin yüksek ovaları da yayla özelliğini taşırlar.

Akarsular: Denizli su potansiyeli bakımından zengindir. Başlıca akarsuları şunlardır:

Büyük Menderes:İlin en büyük akarsuyudur. Afyon'un Dinar ilçesinden çıkarak Akdağ'ın pınarlarını alıp Işıklı Gölüne girer. Gölün batısından regülatörle çıkar. Medele köyü yakınında Uşak'tan gelen Banaz Çayını alır. Sarayköy yakınında Çürüksu Çayını alıp Aydın iline girer. Çürüksu:Honaz Dağı ile Kaklık ve Kocabaş bölgelerindeki suları alıp Büyük Menderesle birleşir. Gireniz:Eşeler Dağından çıkar, Çameli Dağlarındaki suları toplar. Kelekçi Vadisine iner ve sonra Muğla iline girer. Dalaman Çayının Denizli'de bulunan kısmına Gireniz Çayı denir. Akçay:Bozdağ ve Sandıras dağlarından çıkar. Yenidere Çayı ile birleşir. Eskere Ovasında muhtelif suları alır. Muğla'dan gelen Karayayla sularını toplar ve Aydın'ın Bozdoğan ilçesine girer.

Göller: Acıgöl (Çardak Gölü) Denizli ile Afyon arasındadır. Derinliği azdır. Sularının bir kısmı yazın kurur. Gölde kalsiyum ve mağnezyum vardır. Balık yaşamaz. Karagöl:Çambaşı köyü yakınında çamlar arasında birbirinden 50-60 m farklı yükseklikte 4 gölden ibarettir. Akarsularla beslenir. Çaltı (Beyler) Gölü: Tuzludur. Bazı şartlarda sulamada kullanılır. Işıklı Gölü:Çivril'de su taşkınlarını önlemek için yapılmış bir baraj gölüdür. 206 milyon m3 su toplanır. Buldanlı Barajı: Sulama ve taşkınları önlemek için yapılmıştır, 54 milyon m3 su toplanır. Derbent köyündedir. Süleymaniye Gölü:Buldan'ın Süleymaniye Yaylasında bulunan tatlı sulu bir göldür. Turizm için önemlidir. Yazın kamp kurmaya müsaittir.

İklimi ve Bitki Örtüsü

İklimi: Ege bölgesinin en serin ilidir. Kışlar ılık ve yazlar serin geçer. Yıllık yağış ortalaması 547 milimetredir. Kar yağışı çok azdır. +41.2° ile -11.4° arasında sıcaklık seyreder.

Bitki örtüsü: Denizli'nin yarısı % 51 ormanlarla kaplıdır. Çayır ve mer'alar % 10, ekili ve dikili arazi % 35'tir. Ekime müsait olmayan kısmı sadece % 4'tür.

İlin bitki örtüsünü çoğunlukla orman ağaçları ile Akdeniz iklimine has makiler meydana getirir. Ormanlarda karaçam, kızılçam, sedir, ardıç, meşe, kayın, çınar ve dişbudak gibi ağaçlar bulunur. Ormanların başladığı sınırların altında kalan dağ eteklerindeki geniş alanlar çalılık ve fundalıklarla kaplıdır.

Ekonomi

Denizli ilinin ekonomisi tarıma dayanır. Son 15 yıldır sanayi sektöründe mühim gelişme olmuştur. Faal nüfusun % 70'i tarım, balıkçılık ve ormancılıkla uğraşır. Gayri safi hasılanın (bürüt gelirin) % 40'ı tarım, % 15'i sanayiden sağlanır.

Tarım: Denizli tarıma çok elverişlidir. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, mısır, nohut, tütün, haşhaş, üzüm ve pancardır. Sebze istihsali ise 250 bin tondur. Üzümden sonra, kavun, karpuz, elma, armut, vişne, kiraz, şeftali, badem ve nar bol miktarda yetişir.

Antepfıstığı üretimi gün geçtikçe artmaktadır. 70.000 zeytin ağacından ortalama 750 ton zeytin elde edilir. Mevcut su potansiyeli bütün ekili araziyi sulamaya elverişlidir. Ekili arazinin önemli kısmı sulanmaktadır.

Hayvancılık: Mer'a ve çayırları hayvancılığa müsaittir. Hayvan potansiyeli zengindir. Koyun, kıl keçisi, sığır, manda, at, eşek beslenir. Arı kovan sayısı 68.000'e yaklaşmıştır. Denizli horozu, tatlı ve uzun ötüşüyle meşhurdur. Yarım dakika devamlı öter. Tavukçuluk ileridir.

Ormancılık: Denizli'de orman varlığı önemli yer tutar. Arazinin %51'i ormanlarla kaplıdır. Ormanların % 40'ı normal koru, % 25'i bozok koru ve % 35'i bozuk baltalıktır. Son yıllarda park ve yeşil alanlar ile beraber ağaçlandırma da hızla artmıştır.

133 köy orman içinde ve 113 köy orman kenarındadır. Her sene 150.000 m3 sanayi odunu, 200.000 ster yakacak odunu, 40.000 kental çıra, 500 ton reçine ve 2 ton sığla yağı istihsal edilir. Ormanlarda daha çok karaçam, kızılçam, sedir, ardıç, meşe, kayın, çınar, dışbudak ağaçları bulunur.

Madenler: Madencilik, tarım, hayvancılık ve ormancılık kadar zengin değildir. Başlıca madenleri şunlardır:Krom, sodyum sülfat, linyit, kil ve alçıtaşıdır. Acıgölde erimiş halde bulunan sodyum sülfat 2 tesis ile yaklaşık 60.000 ton olarak elde edilir. Akarsu ve çayların bıraktığı gözenekli tortular "Taravertendir" yapılarda kullanılır ve ihraç edilir. Sarı veya beyaz renklidir.

Sanayi: Sanayi hızla gelişmektedir. Dokuma ve metal sanayii ön sıradadır. Başlıca büyük sanayi işletmeleri ise Sarayköy Pamuklu Sanayii, Akseller Pamuklu Mensucat, Denizli Basma ve Boyama Sanayii, Acıpayam Selüloz Fabrikası, Çal, Akkent Meyve Suyu Fabrikası, Gimek-Acıpayam Yem Fabrikası, Timgas Tavas Un Fabrikası, Uygar Motor, Kocabaş Motor Parçaları Dökümü, Emek Elektronik Sanayii ve Ticaret (500 bilgisayar, 3 bin elektronik santral ve 35 bin telefon üretecek kapasitededir), Emsan (emaye tencere, tabak, demlik, çelik tencere, teflon üretir), Has Akümülatör, Buzsan buzdolabı sanayiidir.

Bu fabrikaların dışında ayrıca ayakkabı, Ergür kablo, somun, civata, tuğla, plastik, sunta, mukavva, oksijen gazı, cam ürünleri, pamuk ipliği, yem, kuruyemiş, un, kireç, motor parçaları, dericilik, mobilya ve mermer levha üreten sanayi şirket ve tesisleri vardır. Denizli'nin yakın bir gelecekte bir sanayi merkezi haline gelmesi beklenmektedir.

Ulaşım: Havaalanı yoktur. Komşu illere asfalt yollarla bağlıdır. İzmir-Selçuk-Aydın-Denizli yolu en işlek olanıdır. İzmir-Aydın-Denizli demiryolu ile İzmir'e ve Afyon'a, Dazkırı'da ayrılan güzergah ile Burdur ve Isparta'ya bağlanır.

Nüfus ve Sosyal Hayat

Nüfus: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 750.882 olup, 337.793'ü şehirlerde, 413.089'u köylerde yaşamaktadır. Yüzölçümü 11 bin 874 km2 olup, nüfus yoğunluğu (kesafeti) 64'tür.

Örf ve Adetler: Denizli'de Türk İslam kültürü yerleşmiş ve 11. asırdan bu yana Türk İslam kültürü ile yoğrulmuştur. On birinci asırdan sonra Türk olmayanlar İzmir'e doğru göç etmiş ve 1071'den sonra Denizli civarındaki dağ ve yaylalara yerleşen 200.000 çadırlık Türkmenler bölgeye hakim olmuşlardır. Osmanlı Devleti Denizli'yi toprağına kattığında Denizli tamamen Tükleşmiş bulunuyordu. On birinci asırdan önce bu bölgede yaşayan milletler ve bunların kültürleri eriyip gitmiştir. Sadece tarihi eser ve harabeleri kalmıştır.

Mahalli kıyafet: Denizli'nin kendine özel mahalli kıyafeti vardır. "Süğüm", "çeki", "yemeni", "cepken" ve "şalvar" ve diğer mahalli kıyafetler ancak düğün ve folklor gösterilerinde giyilir.

Yemekleri: Bu bölgeye mahsus meşhur yemekler ise; kuru patlıcan dolması, kuru börülce çorbası, patlıcan közlemesi, tahinli katmer, nohutlu et ve sirkeli et, tas kapamasıdır.

Eğitim: İl dahilinde 618 ilkokul, 129 ortaokul, 54 lise (genel-mesleki) vardır. Denizli'de, İzmir'deki Dokuz Eylül Üniversitesine bağlı bir meslek yüksek okulu, bir tıp fakültesi, bir de eğitim yüksek okulu bulunur. Ege Üniversitesine bağlı Eğitim, Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi de bulunmaktadır (1993).

Folklor bakımından çok zengindir. Zeybek oyunları yaygındır. Halk edebiyatı bakımından zengin mani, atasözü, bilmece, alkış ve kargışlara sahiptir. Güreş sporu yaygındır. Bayram Şit, Hasan Güngör, Ramazan Uysal ve Mehmet Güçlü gibi dünya ve olimpiyat şampiyonları yetişmiştir. Deve ve horoz döğüşü yaygındır.

İlçeleri

Denizli'nin biri merkez olmak üzere on dokuz ilçesi vardır.

Merkez: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 271.346 olup, 204.118'i ilçe merkezinde, 67.228'i köylerde yaşamaktadır. İlçe toprakları dağlarla çevirili bir düzlükten meydana gelir. Güneyinde Menteşe Dağları, kuzeyinde Uran Tepeleri yer alır. Çürüksu ilçe topraklarını sular.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri, pamuk, tahıl, üzüm, meyve ve sebzedir. Başlıca sanayi kuruluşları, dokuma, metal eşya, cam, otomobil, elektrik-elektronik, deri-kösele, gıda ve orman ürünleri dallarındadır.

İlçe merkezi, üç tarafı dağlarla çevrili ve hafif eğimli bir arazi üzerinde kurulmuştur. İzmir-Eğridir demiryolu ilçe merkezinden geçer. Belediyesi 1876'da kurulmuştur.

Acıpayam: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 69.446 olup, 8054'ü ilçe merkezinde 61.392'si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 34, Kelekçi bucağına bağlı 15 köyü vardır. İlçe toprakları dağlarla çevrili bir çöküntü alanında yer alır. Kuzeyinde Honaz, doğusunda Eşler Dağı vardır. Topraklarını Dalaman Çayı sular.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri mısır, arpa, tütün, şekerpancarı, üzüm, elma ve baklagillerdir. El sanatları ve dokumacılık önemli geçim kaynaklarıdır. Selüloz ve yem fabrikaları başlıca sanayi kurulaşlarıdır. İlçedeki Devlet üretme çiftliğinde tohumluk yanında, damızlık sığır, koyun tavuk ve yumurta üretimi de yapılır.

İlçe merkezi Acıpayam Ovasının orta kesiminde yer alır. Oğuz Türklerinin Avşar oymağına bağlı Türkmenler tarafından kurulmuştur. Denizden yüksekliği 950 metredir. İl merkezine 61 km mesafededir.

Akköy: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 16.235 olup, 3614'ü ilçe merkezinde 12.621'i köylerde yaşamaktadır. Merkez ilçeye bağlı bir köy iken 9 Mayıs 1990'da 3644 sayılı kanunla ilçe oldu. İlçe toprakları genelde düzdür. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri; buğday, pamuk, üzüm, meyve ve sebzedir.

Babadağ: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 9513 olup, 6016'sı ilçe merkezinde, 3497'si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 9 köyü vardır. Sarayköy'e bağlı bucak iken 19 Haziran 1987'de 3392 sayılı kanunla ilçe oldu. İlçe toprakları orta yükseklikte engebeli araziden meydana gelir. Ekonomisi tarıma dayalıdır. İlçe merkezi Akdağ eteklerinde kurulmuştur.

Baklan: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 14.568 olup, 3931'i ilçe merkezinde, 10.637'si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 10 köyü vardır. Çal ilçesine bağlı bir bucak iken, 9 Mayıs 1990'da 3644 sayılı kanunla ilçe oldu. İlçe toprakları orta yükseklikte dalgalı düzlüklerden meydana gelir. Batısında Büyük Çökelez Dağı yer alır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Bağcılık yaygın olarak yapılır. Hayvancılık gelişmiş olup, en çok koyun beslenir. İlçe merkezi Büyük Çökelez Dağı eteklerinde yer alır.

Bekilli: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 12.637 olup, 4632'si ilçe merkezinde 8005'i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 12 köyü vardır. Çal ilçesine bağlı bucak iken, 19 Haziran 1987'de 3392 sayılı kanunla ilçe oldu. İlçe toprakları genelde düzdür. Kuzeyinde Bulkaz Dağı yer alır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. İlçe merkezi Bulkaz Dağı eteklerinde kurulmuştur.

Beyağaç: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 7626 olup, 3006'sı ilçe merkezinde, 4620'si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 7 köyü vardır. İlçe toprakları dağlarla çevrili ovadan meydana gelir. Ovayı Akçay sular. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri, buğday, arpa, mısır ve nohuttur. Bağcılık ve meyvecilik yaygındır. Kale ilçesine bağlı belediyelik bir köy iken 9 Mayıs 1990'da 3644 sayılı kanun ile ilçe oldu.

Bozkurt: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 10.331 olup, 4309'u ilçe merkezinde, 6022'si köylerde yaşamaktadır. Çardak ilçesine bağlı bir bucak iken, 9 Mayıs 1990'da 3644 sayılı kanunla ilçe oldu. İlçe toprakları genelde düzdür. Ekonomisi tarıma dayalıdır. İlçe merkezi, Denizli-Afyon karayolu ve İzmir-Eğridir demiryolunun kıyısında yer alır.

Buldan: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 25.554 olup, 12.202'si ilçe merkezinde, 13.352'si köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 26 köyü vardır. Yüzölçümü 518 km2 olup, nüfus yoğunluğu 49'dur. İlçe toprakları genelde dağlıktır. Batı ve güneyinde Aydın Dağları, kuzeyinde Bozdağlar yer alır. İlçe topraklarını Büyük Menderes Irmağı ve Derbent Çayı sular. Derbent Çayı üzerinde yapılmış olan Buldan Baraj Gölü ilçe sınırları içinde kalır. Süleymaniye Yaylasında bir krater gölü vardır.

Ekonomisi tarım ve dokumacılığa dayanır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, pamuk ve baklagillerdir. Bağcılık yaygındır. İlçe merkezi, Buldan deresi vadisinde yer alır. Denizli'yi kuzeyden İzmir'e bağlayan karayolu üzerindedir. İlçe belediyesi 1854'te kurulmuştur.

Çal: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 39.260 olup, 4704'ü ilçe merkezinde 34.556'sı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 30 köyü vardır. İlçe toprakları dağlarla çevrili bir çöküntü alandan meydana gelir. Doğusunda Büyük Çökelez Dağı, kuzeyinde Bulkaz Dağı, güneydoğusunda Beşparmak Dağı yer alır. İlçe topraklarını Büyük Menderes Irmağı sular.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, pamuk ve tütündür. Bağcılık yaygın olarak yapılır. Razaki türü üzümü meşhurdur. Hayvancılık gelişmiş olup, en çok koyun beslenir. İlçe merkezi, Büyük Çökelez Dağının eteğinde, Büyük Menderes Vadisine hakim bir yerdedir. Denizden yüksekliği 850 metredir. İlçe belediyesi 1868'de kurulmuştur. İlçede bir meyve suyu fabrikası vardır.

Çameli: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 20.379 olup, 3043'ü ilçe merkezinde, 17.336'sı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 25 köyü vardır. Yüzölçümü 738 km2 olup, nüfus yoğunluğu 28'dir. İlçe toprakları dağlıktır. Doğusunda Elmadağ, güneyinde Boncuk Dağları yer alır. Dağlardan kaynaklanan suları,Dalaman Çayı toplar. Akarsu vadilerinde küçük düzlükler vardır. Dağlar ormanlarla kaplıdır.

Ekonomisi ormancılık ve hayvancılığa dayalıdır. Elverişli araziler az olduğundan tarım az yapılır. Köylerde halıcılık ve arıcılık yapılır. İlçede orman ürünlerin işleyen şekerli ürünler imal eden çeşitli atölyeler vardır. İlçe merkezi Elmadağ eteklerinde yer alır. Eski ismi Karaman'dır. Belediyesi 1953'te kurulmuştur. Denizden 1125 m yüksekliktedir. İl merkezine uzaklığı 112 kilometredir.

Çardak: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 11.818 olup, 3733'ü ilçe merkezinde 8085'i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 7 köyü vardır. İlçe toprakları genelde düzdür. Kuzeyinde Beşparmak Dağı, güneyinde ise Eşeler Dağı yer alır. Doğusunda bulunan Acıgölün bir kısmı ilçe sınırları içinde kalır. İlçe topraklarını Aksu Çayı sular.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, tütündür. Bağcılık yaygın olarak yapılır. Hayvancılık gelişmiştir. En çok koyun, kıl keçisi ve sığır beslenir. Acıgöl'ün sularından sodyum sülfat elde edilir.

İlçe merkezi, Beşparmak Dağlarının güney eteklerinde, Acıgöl'ün kenarında yer alır. İzmir-Eğridir demiryolu ve Afyon-Denizli karayolu ilçeden geçer. İl merkezine 58 km mesafededir. 1958'de ilçe olan Çardak'ın belediyesi de aynı yıl kurulmuştur.

Çivril: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 61.441 olup, 11.445'i ilçe merkezinde, 49.996'sı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 42, Gümüşsu bucağına bağlı 7, Işıklı bucağına bağlı 12 köyü vardır. Yüzölçümü 1499 km2 olup, nüfus yoğunluğu 41'dir. İlçe toprakları etrafı dağlarla çevrili çöküntü alanından meydana gelir. Batı ve kuzeyinde Bulkaz Dağı, güney ve güneydoğusunda Beşparmak Dağı, kuzeybatısında ise Akdağ yer alır. İlçe topraklarını Işıklı, Dinar ve Küfü çayları sular. Akarsular üzerinde sulama ve taşkınları önlemek için yapılan Işıklı ve Küfü barajları vardır.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, şekerpancarı olup, ayrıca az miktarda haşhaş, pamuk ve susam yetiştirilir. Meyvecilik yaygın olup, üzüm, elma ve şeftali üretimi fazladır. Hayvancılık gelişmiştir. En çok koyun ve sığır beslenir. Işıklı Baraj Gölünde tatlı su balıkçılığı yapılır. Krom yatakları özel sektör tarafıdan işlenir.

İlçe merkezi, Çivril Ovasının kuzey kenarında yer alır. Denizden 975 m yüksekliktedir. Modern bir ilçe olan Çivril, eski bir yerleşim merkezidir. Hitit İmparatorluğuna bağlı Arvaza Krallığına başşehirlik yapmıştır. Uşak-Denizli karayolu ilçeden geçer. İzmir-Aydın-Burdur demiryoluna bir hatla bağlanır. Belediyesi 1914'de kurulmuştur. İl merkezine 96 km mesafededir.

Güney: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 15.799 olup, 7333'ü ilçe merkezinde, 8466'sı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 19 köyü vardır. Yüzölçümü 534 km2 olup, nüfus yoğunluğu 30'dur. İlçe toprakları dalgalı düzlüklerden meydana gelir. Büyük Menderes Irmağı ilçe topraklarını sulayarak doğu-batı istikametinde akar. İlçe sınırları içinde Büyük Menderes Irmağı üzerinde sulama gayeli bir baraj kurulmaktadır.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday ve arpa olup, ayrıca az miktarda soğan, patates, elma, armut ve pamuk yetiştirilir. Bağcılık gelişmiş olup, üzüm üretimi oldukça fazladır. Dokuma halı ve üzüm işleyen atölyeler başlıca küçük sanayi kuruluşlarıdır. İlçe topraklarında zımpara taşı yatakları vardır.

İlçe merkezi, Büyük Menderes Irmağı kıyısındadır. Denizden 850 m yüksekliktedir. İl merkezine 72 km mesafededir. 1948'de ilçe olan Güney'in belediyesi 1880'de kurulmuştur.

Honaz: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 24.254 olup, 6333'ü ilçe merkezinde, 17.921'i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 18 köyü vardır. Merkez ilçeye bağlı bucak iken, 9 Mayıs 1990'da 3644 sayılı kanunla ilçe oldu. İlçe toprakları, kuzeyi düzlük olup, güneyi dağlık araziden meydana gelir. Ekonomisi tarıma dayalıdır. İlçe merkezi Honaz Dağı eteklerinde yer alır.

Kale: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 19.089 olup, 6950'si ilçe merkezinde, 12.139'u köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 23 köyü vardır. İlçe toprakları genelde dağlıktır. Dağlardan kaynaklanan suları Akçay toplar. Bu akarsu üzerinde Kemer Barajı kurulmuştur. Akçay kıyısında Eskere Ovası yer alır.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, mısır ve nohuttur. Bağcılık ve meyvecilik yaygındır. En çok elma ve şeftali yetiştirilir. İlçe topraklarında linyit yatakları vardır. Dokumacılık gelişmiştir. İlçe merkezi Tavas Ovasının güney ucundaki bir tepe üzerinde kurulmuştur. Denizden yüksekliği 1000 metredir. Gelişmemiş küçük bir yerleşim merkezidir. İl merkezine 71 km mesafededir. 1959'da ilçe olan Kale'nin belediyesi 1899'da kurulmuştur.

Sarayköy: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 32.890 olup, 15.481'i ilçe merkezinde 17.409'u köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 25 köyü vardır. İlçe topraklarının büyük bir kesimi Büyük Menderes Ovasında yer alır. Güneybatısını Akdağ engebelendirir. Dağlardan kaynaklanan suları Büyük Menderes Irmağı toplar.

Ekonomisi tarım ve dokumacılığa dayanır. Başlıca tarım ürünleri buğday, pamuk, arpa, soğan, üzüm ve şeftali olup, ayrıca az miktarda patates, incir, mısır, elma yetiştirilir. Dokuma atölyeleri başlıca küçük sanayi kuruluşlarıdır.

İlçe merkezi, Çürüksu'nun Büyük Menderes'e karıştığı yerde bir tepe üzerinde kurulmuştur. İzmir-Aydın-Denizli demiryolu ve karayolu ilçeden geçer. İl merkezine 20 km mesafededir. Denizli'nin merkez ilçeden sonra nüfus bakımından en büyük yerleşim merkezi Sarayköy'dür. İlçe belediyesi 1883'te kurulmuştur.

Serinhisar: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 23.560 olup, 17.112'si ilçe merkezinde, 6448'i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 4 köyü vardır. Acıpayam'a bağlı bucak merkezi iken, 19 Haziran 1987'de 3392 sayılı kanunla ilçe oldu. Eski ismi Kızılhisar'dır. İlçe toprakları düzdür. Kuzeyini Honaz dağı engebelendirir. Acıpayam Ovasının bir kısmı ilçe sınırları içinde kalır. Ekonomisi tarıma ve hayvancılığa dayalıdır. İlçe merkezi Honaz Dağı eteklerinde kurulmuştur. Denizli-Acıpayam karayolu ilçeden geçer.

Tavas: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 65.136 olup, 11.777'si ilçe merkezinde, 53.359'u köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 32, Kızılca bucağına bağlı 7 köyü vardır. Yüzölçümü 1691 km2 olup, nüfus yoğunluğu 39'dur. İlçe toprakları orta yükseklikteki dalgalı düzlüklerden meydana gelir. Kuzeyinde Akdağ, güney ve doğusunda Gölgeli dağları, Orta kesiminde ise Tavas Ovası yer alır. Akçay ve Yenidere ilçe topraklarını sular.

Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, nohut, şekerpancarı, üzüm, elma, mercimek, soğan ve tütün olup, ayrıca az miktarda haşhaş, mısır ve şeftali yetiştirilir. Hayvancılık ve dokumacılık gelişmiştir. İlçe topraklarında kireçtaşı ve mermer yatakları vardır.

İlçe merkezi, Tavas Ovasının doğu kesiminde yer alır. Karacasu ve Muğla'yı Denizli'ye bağlayan yollar ilçede kesişir. 1959'da ilçe olmuştur. İl merkezine 45 km mesafededir. İlçe belediyesi 1877'de kurulmuştur.

Tarihi Eserler ve Turistik Yerleri

Denizli tarihi ve turistik yerler bakımından çok zengindir. Mesire yerleri yanında sağlığa çok faydalı kaplıcaları ile turizm sektörü için çok müsaittir.

Denizli Kalesi: Osmanlı devrinde artık önemi kalmadığı için ihmal edilmiş ve yıkılmıştır. 1702 zelzelesinde 12.000 kişi ölürken kale de büyük hasar görmüştür. Arap seyyahı İbn-i Battuta 1332'de Denizli'ye hayran kalmıştır. Yedi camiden bahseder.

Sultan Murad Camii: Honaz ilçesindedir. Kitabesi yoktur. On beşinci asır mimari özelliğini taşır. Küçük, kare planlı ve tek kubbelidir. Günümüzde harabe halindedir.

Yazır Camii: Acıpayam'ın Yazır köyündedir. 1801'de yapılmıştır. Ahşap tavan gül motifleri ile süslüdür. Mimari ve süsleme bakımından çok değerlidir.

Savranşah Camii: Çivril ilçesinin Savranşah köyündedir. Kitabesinde, 1802'de Ömer Ağa tarafından yaptırıldığı bildirilmektedir. İç süslemeleri arasında bir cami motifi bulunur.

Yediler Türbesi: Denizli içindedir. İnanç Beylerine ait 7 kabir bulunur. On üçüncü asır eseridir.

Yatağan Baba Türbesi: Baklan ilçesindedir. Kitabesi yoktur. On altıncı asır klasik Osmanlı Türbe mimarisi tarzında yapılmıştır.

Akhan: Denizli-Eğridir arasında Goncalı köyündedir. Sultan İzzeddin İkinci Keykavus yaptırmıştır. Taş işçiliği çok güzeldir. Beyaz mermer levhalardan yapıldığı için Akhan denilmiştir. Gökpınar (Emir Sultan)Çayı yanından geçer. Kervansarayda yatılacak yerler, eşya deposu, ahır, yem ve saman depoları, hamam, mescit, nalbant ve semerci, koşum atölyesi vardır.

Çardakhan Kervansarayı: Çardak ilçesindedir. 1230'da yaptırılmıştır. Sultan hanlarının yalın süslemesiz örneklerindendir. Günümüzde yıkık bir haldedir.

Ahmetli Köprüsü: Sarayköy'le Buldan arasında Ahmetli köyü yakınındadır. Yapım tarihi belli değildir. Roma veya Selçuklu eseri olduğu zannedilmektedir.

Eski Denizli Mezarlığı: Türklerin Denizli'yi fethinden bu yana kullanılan bu mezarlık bir tarih hazinesidir. Bu mezarlıkta Denizli'yi fethederken şehid olan Selçuklu Komutanı Mehmed Gazi ile Haçlılara karşı savaşta şehid olan Fatma Yıldız Hanımın mermer kabirleri vardır.

Eski tarihi eser ve harabeler: Hierapolis:Pamukkale yakınındadır. İyonların kaplıca şehridir. Depremde yıkılmış, M.Ö. 1900 senesinde Bergama Kralı Evmenes yeniden inşa ettirmiştir. M.S. 1354'te depremde yeniden yıkılmış ve terk edilmiştir. Tapınak, tiyatro, saray ve ev harabeler halen ayaktadır.

Laodikela: Türklerin "Ladik" dedikleri bu şehir, Diopolis ve Rhoas şehirlerinin harabeleri üzerine kurlmuştur. Şehir daire şeklinde bir kale içindedir. Üç giriş kapısı vardır. M.Ö. 3. asırda kurulmuştur. Şehir harabelerinde hamam ve tiyatro kısmen sağlamdır. Denizli'ye 6 km mesafededir.

Selokid soyundan Andtiokos Kralı Antiokos-II bu şehri kurarak karısının ismini "Laodikela" vermiştir. Bu şehir harabelerinde gizli geçitler, büyük banyolar, pazar yeri (Agora), şehir kuzey ve güney kapısı, şehir duvarları (sehler), su kaynağı, tiyatro, mezarlar ve heykel müzesi ile öldürücü zehirli gazların (pulutonium) bulunduğu yerler vardır.

Tripolis: Buldan'ın Yenice köyündedir. Harabeler içinde şehir suları, kilise, su yolları, mezar ve tiyatro halen bulunmaktadır.

Beyce Sultan Höyüğü: Tarih öncesi çağa ait yerleşim merkezidir. Çivril ilçesinin Menteşe köyü yakınındadır. Burada Arzava Krallığına ait eserler de bulunmuştur. Burada Bakırtaş (kalkolitik) devrinden son tunç çağlarına kadar 40 kattan meydana gelen kalıntılar bulunmuştur.

Pamukkale: Denizli'nin en çok turist çeken yeridir. Turistik tesisleri mevcuttur. Pamukkale Kaplıcasında "radon gazı" vardır. Bu su insanı dinlendirici özelliğe sahiptir. Bu suda hem banyo edilebilir hem de içilebilir. 35°C sıcaklıkta ve lezzetlidir. Topraktan fışkıran ve küçük bir göl meydana getiren karbondioksitli ve kireçli sıcak su derin kanallarla ovaya akar ve sonra soğur.

Pamukkale, dünyada eşi bulunmayan bir tabiat hadisesidir. Binlerce seneden beri kireçli sıcak su kaynaktan uzaklaşınca soğuyup katılaşmış ve katlar, basamaklar halinde pamuktaşlarını (travertenleri)meydana getirmiştir. Denizli'ye 20 km uzaklıktadır. Az ilerisinde İyonların kaplıca şehri olan "Hierapolis"in harabeleri vardır. Dünyada bir benzeri bulunmayan Pamukkale aynı zamanda şifalı bir kaplıcadır. Damar, kalp, romatizma ve sinir hastalığına iyi gelir.

Mesire yerleri: Orman içinde ve göl kenarlarında çok güzel mesire yerleri vardır.

İncilipınar: Denizli'ye iki km uzaklıktadır.

Gökpınar: Denizli'ye 10 km uzaklıkta olup, Acıpayam-Denizli arasındadır. Büyük çınar ağaçlarıyla kaplıdır. Orman, göl ve akarsular bir aradadır. Honaz ve Karcı dağlarının birleştiği vadidir.

Çamlık: Denizli yakınında 1000 kişinin dinleneceği orman içi mesire yeridir.

Güney Çağlayan: Güney ilçesinin 10 km uzaklığında, 10 m yükseklikten akan bir çağlayandır. Çevresi ağaçlık ve güzel manzaralıdır.

Diğer mesire yerleri ise, Kocapınar, Işıklı, Gümüşsu, Evkara çamlığı, Hisar değirmenleri, Alacain, Çambaşı, Kadılar, Iğdır çamlığı, Gürpınar ve Kestane Deresidir.

Kaplıcaları: Denizli ili şifalı su kaynakları bakımından oldukça zengindir. Fakat bunların çoğunda tesis yoktur. Bazıları şunlardır:

Karahayıt Ilıcası: İl merkezine 25 km uzaklıktadır. İçme kürleri sindirim sistemi hastalıklarına, banyo kürleri ise astım, damar sertliği ve romatizma rahatsızlıklarına iyi gelir.

Tekkeköy Kaplıcası: Sarayköy ilçesine 20 km uzaklıkta Tekkeköy yakınlarındadır. Oteli olan bu kaplıcanın suyu romatizma, idrar yolları, deri ve kadın hastalıklarına iyi gelir. Kaplıca yakınında kükürtlü bir çamur da bulunmaktadır.

Ortakçı Ilıcası: Sarayköy ilçesi yakınlarındadır. Ilıcanın yanında bir hamam ve otel bulunmaktadır. İçme ve banyo kürleri sindirim sistemi ve romatizma hastalıklarına faydalıdır.

Yenice Kaplıcası: Buldan ilçesine bağlı Yenice köyü yakınlarındadır. İçme ve banyo kürleri romatizma, kalp, damar sertliği, basur ve deri hastalıklarına faydalıdır.


02 Mayıs 2014, 20:51
1207 kez okundu

Denizli Benzer Başlıklar

nedir-tr nedir sitesinde günlük ve güncel kelimelerin açıklamaları ve anlamı Nedir olarak bulunuyor. ayrıca tüm kelimelerin anlamlamına bakmak için sözlük sayfamızdan bakabilirsiniz

Heybe | Heyelan | Heykel Ve Heykelcilik | Heisenberg, Werner Karl | Hezarfen Ahmed Çelebi |